Ngày đưa:  24/12/2013 09:53:07 AM
Kỷ niệm 105 năm ngày Nguyễn Bá Loan bị hành quyết ( 24-4-1908—24-4-2013)
Di tích nông trại Tình Phú

          Khôûi nghóa Leâ Trung Ñình bò  ñaøn aùp, ngay cuoái naêm ñoù, Nguyeãn Baù Loan tieáp tuïc söï nghieäp phong traøo Vaên Thaân, chieâu taäp Höông binh Ñoaøn kieät, phoái hôïp vôùi Bình Ñònh  Quaûng Nam… höôûng öùng chieáu Caàn vöông. Nghóa quaân Caàn vöông döôùi söï laõnh ñaïo cuûa Nguyeãn Baù Loan vaø Thaùi Thuù phaùt trieån maïnh meõ giaûi phoùng toaøn boä phuû Bình Sôn(goàm Sôn Tònh), nam phuû Moä Ñöùc vaø huyeän Ñöùc Phoå giaùp Bình Ñònh.  Cuoäc chieán ñaáu daèng co keùo daøi ôû hai ñaàu nam baéc Quaûng Ngaõi ñaõ gaây cho quaân trieàu ñình baùn nöôùc do Nguyeãn Thaân chæ huy nhieàu thaát baïi thaûm haïi. Maõi ñeán thaùng 6-1887 Nguyeãn Thaân nhôø söï taêng vieän cuûa quaân Phaùp vôùi nhieàu suùng ñaïn toái taân phaûn coâng nghóa quaân.  Nghóa quaân lieân tieáp thaát baïi vaø ñeán thaùng 4-1888 hoaøn toaøn ngöøng hoaït ñoäng.  Nguyeãn Baù Loan vaø Thaùi Thuù chia tay nhau tìm con ñöôøng khaùc.

       Sau 15 naêm taïm laùnh vaøo mieàn taây Nam Boä, ñeán Bieân Hoøa roài ra Bình Thuaän, Nguyeãn Baù Loan tieáp xuùc vôùi nhieàu só phu trong ñoù coù nhaø yeâu nöôùc Phan Boäi Chaâu.  Ñaàu naêm 1904 Nguyeãn Baù Loan trôû veà queâ Quaûng Ngaõi giao löu vôùi caùc chí só yeâu nöôùc nhö Leâ Ñình Caån, Leâ Ngung, Traàn Kyø Phong, Nguyeãn Ñình Quaûng … OÂng môû tröôøng hoïc daïy chöõ quoác ngöõ ngay taïi queâ vôï laøng Tình Phuù (xaõ Haønh Minh-Nghóa Haønh), nhaèm naâng cao daân trí, xoùa boû huû tuïc meâ tín dò ñoan.                                            

      Ñaàu thaùng 3 naêm Bính ngoï (1906 ) sau leã teá xuaân taïi nhaø Phaïm Myõ laøng Nghóa Trung phuû Tö Nghóa, moät cuoäc hoïp ñöôïc toå chöùc. Coù 12 ñaïi bieåu cuûa 6 phuû huyeän veà döï. Trong ñoù coù Leâ Ñình Caån, Nguyeãn Baù Loan, Leâ Ngung, Traàn Kyø Phong, Nguyeãn Suïy v.v…  Cuoäc hoïp ñi ñeán nhaát trí thaønh laäp “Hoäi Ñoàng Baøo”cöû Leâ Ñình Caån laøm hoäi tröôûng, Nguyeãn Baù Loan hoäi phoù. Moät thôøi gian sau khi Leâ Ngung tröïc tieáp gaëp Phan Chu Trinh, Traàn Quyù Caùp thì teân Hoäi ñöôïc ñoåi thaønh Hoäi Duy Taân cho phuø hôïp phong traøo toaøn quoác vaø haûi ngoaïi. Hoäi Duy Taân vaän ñoäng khai daân trí, chaán höng daân khí. Caùc Chi hoäi ôû caùc phuû huyeän ñeàu ñöôïc toå chöùc cuûng coá.  Caùc toå chöùc do Hoäi chuû tröông nhö hoïc hoäi môû tröôøng daïy chöõ Haùn, chöõ Noâm, chöõ Quoác ngöõ, saùng taùc thô ca hoø veø khôi daäy loøng yeâu nöôùc, xoùa boû huû tuïc meâ tín dò ñoan…   Caùc nghieäp hoäi Tö Nghóa, Ñöùc Phoå vaän ñoäng theo höôùng canh taân thaønh laäp caùc cô sôû nuoâi taèm, öôm tô, deät luïa, naáu ñöôøng pheøn, maïch nha… 

        Rieâng veà noâng hoäi, Nguyeãn Baù Loan baét tay ngay vaøo vieäc xaây döïng  noâng traïi, moät vieäc khoù chöa coù ai laøm ñöôïc.  Xây döïng noâng traïi coù nhieàu lôïi ñieåm, tröôùc heát taäp hôïp ñöôïc nhöõng noâng daân ngheøo khoå laøm aên caûi thieän cuoäc soáng, qua ñoù môû mang yù chí vaø loøng yeâu nöôùc cho hoï.  Hôn nöõa seõ giaûi quyeát ñöôïc veà taøi chính vaø coù cô sôû bí maät ñeå Hoäi hoaït ñoäng .

        Nguyeãn Baù Loan tìm ñöôïc moät vuøng ruoäng ñaát coù teân laø Goø Noå thuoäc laøng Tình Phuù ôû phía taây con ñöôøng ñi Minh Long, caùch huyeän lî Nghóa Haønh gaàn moät caây soá veà höôùng Taây Nam. ÔÛ ñaây coù ruoäng roäc vaø baõi coû hoang thuaän lôïi cho vieäc phaùt trieån trang traïi.  OÂng thueâ khoaûng 10 maãu ruoäng luùa cuûa ñieàn chuû ( Nguyeãn Höõu Haøo) ôû roäc Goø Ñình, döïng traïi taïi baõi hoang Goø Noå vôùi vaøi daõy nhaø tranh tre vaùch ñaát. Nguyeãn Baù Loan chieâu taäp ñöôïc khoaûng 20 daân ngheøo khoå ôû caùc laøng Tình Phuù, Long Baøn, Kyø Thoï, Phuù Chaâu … veà laøm traïi vieân, mua saém caøy böøa traâu boø.   Nhôø möa thuaän gioù hoøa vôùi söï coá gaéng cuûa moïi ngöôøi, vuï thu hoaïch ñaàu tieân ñöôïc khaám khaù.  Ngoaøi thoùc luùa traû cho ñieàn chuû, thoùc chia thoûa ñaùng cho traïi vieân coøn laïi sung quyõ Hoäi töông ñoái khaù.

       Keát quaû toát ñeïp ñoù ñem laïi nieàm phaán khôûi tin töôûng cho caû hoäi Duy Taân Quaûng Ngaõi.  Nguyeãn Baù Loan quyeát ñinh toå chöùc noâng traïi Tình Phuù coù neà neáp quy cuõ hôn baèêng vieäc thaønh laäp Ban quaûn trò Noâng traïi. Nguyeãn Baù Loan tröïc tieáp laøm Hoäi tröôûng, tuù taøi Nguyeãn Ñình Nghi nhaän laøm hoäi phoù, Nguyeãn Coâng Phöông laøm thö kyù, tuù taøi Nguyeãn Thöôïng Vaên laøm kieåm soaùt vieân.  Ngoaøi ra coù caùc oâng Phaïm Soaïn, Höông Duõ, Thöøa Höng laøm uûy vieân.  Ban quaûn trò coù keá hoaïch ngoaøi vuï caøy caáy noâng traïi toå chöùc khai hoang theâm ñöôïc 20 maãu ruoäng ñaát. Nhôø  taêng dieän tích gieo caáy, thaâm canh taêng naêng xuaát, caùc vuï tieáp theo ñöôïc boäi thu, noâng traïi ngaøy caøng cuûng coá vaø phaùt trieån.

       Ñeå tieän vieäc quaûn lyù, Nguyeãn Baù Loan cho dôøi tröôøng hoïc ở quê vợ  veà Noâng traïi, thu naïp caû moät soá traïi vieân vaø thanh nieân caùc laøng xung quanh vaøo hoïc.  Hoïc viên ñöôïc toå chöùc thaønh töøng toå, nhoùm, hoaït ñoäng theo söï phaân coâng cuûa tröôûng traøng để bảo vệ tài sản Nông trại, bảo vệ cơ sở hoạt động hội Duy Tân.  Ngoaøi giôø hoïc, hoïc sinh ñi saâu vaøo thoân xoùm tuyeân truyeàn coå ñoäng xoùa boû huû tuïc meâ tín dò ñoan, bỏ khăn đen áo dài,  keâu goïi duøng hàng noäi hoùa …

    Nông trại dần dần trở thành căn cứ an toàn của hội Duy Tân Quảng Ngãi.  Nhiều cuộc gặp gỡ các yếu nhân phong trào, nhiều cuộc họp quan trọng được bí mật tổ chức, nhiều chủ trương đường lối cứu nước cứu dân của hội Duy Tân Quảng Ngãi được quyết định tại đây.  Tháng 9-1907 cuộc họp Tỉnh hội được tiến hành có cả Lê Tựu Khiết, Phạm Tuân, Lê Đình Cơ, Lê Văn Hòa.  Cuộc họp bàn biện pháp giải cứu Lê Đình Cẩn, tiếp tục hoạt động theo tiêu chí của Hội.  Một cuộc họp khác vào tháng 11-1907 có Lê Ngung sau khi gặp Trần Quý Cáp và Huỳnh Thúc Kháng trở về, có Nguyễn Bá Loan và Phan Long Bằng bàn sâu về vấn đề phát triển Hội.  Nông trại Tình Phú thực sự là một mô hình “khai dân trí, chấn hưng dân khí, hậu dân sinh”như cương lĩnh hội Duy Tân đề ra.  Nhiều hoc viên, nhiều trại viên được giáo dục rèn luyện lòng yêu nước, ý chí chống ngoại xâm giành độc lập cho tổ quốc đã đi đầu trong phong trào cách mạng của nhân dân ta sau này.

     Thaùng 3-1908 cuoäc bieåu tình choáng sưu thueá lan roäng ra toaøn tænh Quaûng Ngaõi.  Haøng maáy ngaøn nhaân daân Bình Sôn, Sôn Tònh, Moä Ñöùc, Ñöùc Phoå, Nghóa Haønh, Tö Nghóa vôùi mo côm goùi muoái, maëc quaàn aùo raùch röôùi, ñoäi noùn côøi cuøng nhau keùo veà tænh lî xin giaûm thueá.  Töø ngaøy 23-3-1908 vaø lieân tieáp 15 ngaøy sau ñoù quaàn chuùng bieåu tình ngaøy caøng ñoâng đến hàng vạn người.  Tại Nghĩa Hành phong trào quần chúng rất quyết liệt. Những người biểu tình trong đó nòng cốt là trại viên Nông trại Tình Phú xông vào huyện đường Quán Qua bắt tri huyện Nguyễn Hoành nhốt vào củi khiêng về tỉnh tòa đòi xử trị.  Coâng söù Quaûng Ngaõi laø Ñoâ-Ñeâ (Daudet) khoâng nhöõng khoâng chaáp nhaän yeâu saùch ngöôøi bieåu tình maø coøn hung baïo thöïc hieän khuûng boá traéng.

     Sáng ngày 7-4-1908 Daudet ra lệnh bắt Lê Tựu Khiết, Nguyễn Đình Quảng, Phạm Cao Chẩm. Chiều cùng ngày chúng phái một đội lính lên thẳng Nông trại Tình Phú vây bắt Nguyễn Bá Loan. Cuộc đàn áp suốt 2 ngày liên tiếp, Daudet ra lệnh cho binh lính bắn thẳng vào đoàn biểu tình tay không, làm hàng trăm đồng bào ta bị chết, bị thương và bị bắt. Chúng phong tỏa các con đường từ phủ huyện về thị xã để cắt đường tiếp tế và tăng viện. Cuộc biểu tình bị dìm trong biển máu buộc phải giải tán.

    Ngày 24-4-1908 địch đưa ông Nguyễn Bá Loan, Lê Tựu Khiết và một số đồng sự khác ra pháp trường xử bắn.  Thi hài của ông Nguyễn Bá Loan ngay tối hôm đó được các hội viên hội Duy Tân đưa về núi An Đại tẩm liệm, chờ 3 ngày sau lấy thủ cấp đem về chôn cất (thủ cấp bị chúng bêu trước chợ thị xã Quảng Ngãi).    

     Sau cách mạng tháng 8 năm 1945 thành công, nhà cách mạng lão thành Nguyễn Công Phương, người cộng sự thân cận của ông Nguyễn Bá Loan và gia đình di dời hài cốt về an táng tại Gò Nổ.  Đó là nơi Nông trại Tình Phú trước kia, mảnh đất một thời gắn bó đời Nguyễn bá Loan với nhiều lao tâm khổ tứ tìm con đường cứu dân cứu nước.  Việc cải táng được các con trai ông mời thầy địa lý từ Huế vào tìm long điểm huyệt.  Mộ ông xây hướng Bắc Nam, đầu gác sao Bắc đẩu, chân đạp núi Mã Đèo của Nghĩa Hành.

    Sau ngày hòa bình thống nhất, huyện Nghĩa Hành cho xây cất lại ngôi mộ với bia khắc tóm tắt cuộc đời và sự nghiệp chí sĩ yêu nước Nguyễn Bá Loan.   Gò Nổ với Nông trại Tình Phú đã trở thành địa danh lịch sử trong phong trào Duy Tân của Quảng Ngãi.   Chí sĩ yêu nước Nguyễn Bá Loan lãnh tụ phong trào Cần Vương và sau là phong trào Duy Tân đã để lại đời sau tinh thần kiên cường bất khuất chống thực dân xâm lược, giành tự do độc lập cho tổ quốc.  Gò Nổ xứng đáng được ghi danh vào lịch sử, một di tích sáng ngời về lòng yêu nước, tinh thần quật cường dân tộc của Quảng Ngãi và cả nước.    

                                                                                  PHONG ĐĂNG

                                                                                    (Khảo cứu)

   Ý kiến của bạn
Họ tên bạn*Email:
Tiêu đề
Nội dung*
Mã số xác thực(*)    
   Các tin,bài khác
Xem các tin khác
   Thông báo
  Hình ảnh
   Phim, tư liệu
   Xem tất cả  
  Các tin xem nhiều nhất
   Liên kết web
   Thăm dò ý kiến
Bạn quan tâm chuyên mục nào nhất trên Website?
Van ban
Lich lam viec
Tin tuc su kien
Thong tin nghia hanh
  Các dịch vụ cộng đồng
   Thống kê truy cập
Lượt truy cập: 327301
Đang trực tuyến: 95