MỘT SỐ THÔNG TIN VỀ DI TÍCH LỊCH SỬ QUỐC GIA TRỤ SỞ ỦY BAN KHÁNG CHIẾN HÀNH CHÍNH MIỀN NAM TRUNG BỘ

Nhận định chiến tranh sẽ lan rộng và chiến trường bị chia cắt, để tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và Chính quyền, cuối năm 1946, đồng chí Phạm Văn Đồng (Ủy viên dự khuyết BCH Trung ương Đảng) vào Nam Trung Bộ làm Đại diện Trung ương Đảng và Chính phủ, với trọng trách được giao: Thành lập Uỷ ban Kháng chiến hành chính Nam Trung bộ và trực tiếp lãnh đạo nhân dân các tỉnh (nhất là tỉnh Quảng Ngãi) chuẩn bị cuộc kháng chiến lâu dài, gian khổ.

Trước ngày cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ, cuối năm 1946, cụ Huỳnh được Hồ Chủ tịch cử đi kinh lý tại miền Nam Trung Bộ với danh nghĩa làm đặc phái viên của Chính phủ. Cụ đã ghé đến các tỉnh Quảng Bình, Quảng Nam. Sau đó đến Quảng Ngãi, cụ ghé thăm huyện Tư Nghĩa (Quảng Ngãi) và được nhân dân Quảng Ngãi đón tiếp rất nồng nhiệt. Đến đâu cụ cũng nói chuyện với đồng bào, bộ đội trong các cuộc mít tinh, giải thích cho thân hào chưa giác ngộ cách mạng; rồi cụ giải thích đường lối đối nội, đối ngoại của Chính phủ, của Mặt trận Việt Minh, đồng thời khuyên mọi người đoàn kết cùng nhau ủng hộ chính quyền mới.

Từ tháng 12/1946, trong khi nhiều địa phương bị địch chiếm đóng thì các tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định và Phú Yên (nay là Nam TP Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắc Lắc) vẫn hoàn toàn tự do, được chọn làm căn cứ địa, nơi đóng quân của các cơ quan đầu não lãnh đạo kháng chiến Khu 5. Trong đó Quảng Ngãi được xem là Sở chỉ huy chỉ đạo toàn Liên khu 5 và nhà ông Nguyễn Tương và nhà ông Ngô Xuân Dương được chọn làm Trụ sở Ủy ban Kháng chiến Hành chính Nam Trung Bộ (1946–1949), đồng thời là nơi ở và làm việc của cụ Huỳnh Thúc Kháng cùng các đồng chí Phạm Văn Đồng, Nguyễn Duy Trinh và Nguyễn Chánh.Và cũng chính tại nơi này, ngày 21/4/1947, cụ Huỳnh Thúc Kháng - Chủ tịch Hội Liên hiệp Quốc dân Việt Nam, Bộ trưởng Bộ Nội vụ (tiền thân của Bộ Công an ngày nay), Quyền Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã qua đời tại đây. Thể theo nguyện vọng của cụ, dưới sự chỉ đạo của Ủy ban kháng chiến miền Nam Trung Bộ, nhân dân Quảng Ngãi và Nam Trung Bộ ra sức kháng chiến kiến quốc và đạt nhiều thành tựu to lớn trên các lĩnh vực Chính trị - quân sự, kinh tế, giáo dục, văn hóa – văn nghệ…

 Đầu năm 1949, đồng chí Phạm Văn Đồng nhận nhiệm vụ mới ở Trung ương; cơ quan đại diện Trung ương và Chính phủ giải thể, Ủy ban Kháng chiến Hành chính Nam Trung Bộ chuyển địa điểm hoạt động vào Bình Định nay là tỉnh Gia Lai.

Trong suốt 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp (1945-1954), Ủy ban Kháng chiến Hành chính Nam Trung Bộ ra đời và trở thành nhân tố quyết định thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp trên địa bàn miền Nam Trung Bộ năm 1954.

Di tích Trụ sở Ủy ban Kháng chiến Hành chính Nam Trung Bộ trở thành nơi ghi dấu các sự kiện lịch sử quan trọng của Ủy ban kháng chiến hành chính Nam Trung Bộ của tỉnh Quảng Ngãi; luôn là niềm tự hào của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân tỉnh Quảng Ngãi. Đồng thời, nơi đây còn là địa chỉ đỏ cho các hoạt động tuyên truyền, giáo dục để tiếp nối và phát huy truyền thống cách mạng, tinh thần đoàn kết, thống nhất, ý chí tự lực, tự cường của quê hương; Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Quảng Ngãi.

Ghi nhận tầm quan trọng và vai trò của di tích, ngày 12/12/1994, Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng di tích Ủy ban Kháng chiến Hành chính Nam Trung Bộ là di tích lịch sử -văn hóa quốc gia, tại Quyết định số 3211- QĐ/BVHTT.

Với mong muốn đáp ứng nhu cầu nghiên cứu, học tập và thưởng ngoạn của mọi đối tượng tham quan, Sở VHTT&DL tỉnh Quảng Ngãi xây dựng Nhà trưng bày bổ sung di tích quốc gia Ủy ban kháng chiến hành chính Nam Trung Bộ và đưa vào hoạt động vào tháng 5 năm 2026, với quy mô: 01 Nhà trưng bày cao 01 tầng có diện tích 269m2, có 01 nhà vệ sinh, nhà để xe, tường rào, cổng ngõ, sân vườn, cây xanh, thiết bị tủ, tivi,…Tổng kinh phí xây dựng và nâng cấp di tích khoảng trên 10 tỉ đồng.